Bosna Hersek'te bayram kutlamaları, İslami inanç ilkelerine uyarlanmış bir dizi yerel adetleri içeren uzun ve canlı bir geleneğe sahiptir.
Bayram hazırlıkları
Ramazan Bayramı kutlamaları için hazırlıklar, Kadir Gecesi'nin ardından başlardı.
Evler ve avlular ev hanımları tarafından baştan aşağı temizlenir, bayram sofralarının hazırlanması için gerekli yiyecekler temin edilirdi. Özellikle çocuklar için bayramlık hazırlanırdı. Bayram ilanı, topun patlamasıyla başlardı. Bu kez şehir kalesinden ikindi namazı sırasında üç kez patlayan top Ramazan'ın bittiğini haber verirken, Akşam ezanıyla Şevval yani Ramazan Bayramı başlardı.
Bayram sabahı
Ramazan Bayramı'nın başlamasıyla birlikte en güzel elbiseler giyilirdi. Böylece bayramın verdiği tatmin duygusu ve cazibesi olabildiğince büyük oluyordu. Bununla birlikte, erkek takım elbiselerinin yapıldığı kumaş pahalıydı ve bundan dolayı bayramda "taze" takım elbiseyi karşılayabilecek çok az kişi vardı. Yetişkin erkekler ve erkek çocuklar bayram namazı için mahalle camisine giderlerdi. Namazdan sonra bayram selamları ve ardından da genellikle av silahlarından ateş açılırdı. Çocuklar, “Bayram Mübarek Olsun“ ya da “Bayram Mübarek Ola“ sözleriyle anne babalarının bayramını kutlar, sağ ellerinden öperlerdi ve anne babalar da “Allah Razı Olsun“ ya da “Allah Razı Ola“ sözleriyle alnından öperek, genellikle bayramlıklarını verirlerdi. Bayram yemeğinin de hazırlandığı ziyaret ve tebrikler için baba evine gitmek adettendi.
Bayram ziyareti
Bayramın ilk gününde ulema ve komşular, kasaba veya şehrin saygın insanları ziyaret ediliyordu. Ramazan Bayramı aynı zamanda kabir ziyaretinin, mezar taşlarının temizlenmesi ve boyanmasının ve kabirlerde uygun Kur'an surelerinin okunmasının zamanıydı. Bu ziyaret, bazı yerlerde bayram arifesinde, bazılarında ise Ramazan Bayramı'nın birinci veya ikinci gününde yapılırdı. Bayramın ikinci ve üçüncü günleri, bayramı kutlamak için mahalleyi gezmeye ayrıldı.
İlk olarak, mahallenin baş ucunda yaşayan mahalleli, ilk komşuyu ziyaret ederek bayram gezisine çıkar, tebrik ve hürmetten sonra ikisi birlikte yan komşuya giderlerdi. Bu da en son gittikleri yerde her seferinde onlara birer kişi daha katılacağı için "bayram" sayısını artırırdı ve son komşuya en çok misafir gelirdi.
Bu ziyarette mahallenin ne hastaları ne de yoksulları unutulurdu. Ev sahibi, bayramda sahip olduğu şeyleri, çoğunlukla kahve ve ev hanımının önceden hazırladığı bazı tatlıları ikram ederdi.
Boşnakların kamusal alanlarında bayram günleri genellikle zengin içerikle doluydu. Bayram günlerinde vakfiye hükümlerine göre imaretler bu günlere ayrı bir önem vermek için özel yemekler hazırlarlardı. Bayram şenlikleri, konserler, konferanslar ve diğer kültürel ve sosyal etkinlikler düzenlenirdi.
Balkan News
