Yugoslavya döneminde Müslüman Boşnakların dini ve milli bilincini uyandırmak için mücadele eden ve bu uğurda iki kez hapis yatan bağımsız Bosna Hersek’in ilk cumhurbaşkanı Aliya İzetbegoviç’in vefatının üzerinde tam 18 yıl geçti.
Müslüman Boşnakların ülkedeki diğer milletlerle eşit haklara sahip olması için gençlik yıllarından itibaren mücadele eden Aliya, zamanı geldiğinde ülkesini paylaşmak isteyenlere karşı verilen ölüm-kalım savaşında da ordusuna, milletine liderlik etmeyi bildi.
Aliya, Mustafa ve Hiba çiftinin beş çocuğundan biri olarak 8 Ağustos 1925’te Bosanski Şamats şehrinde dünyaya geldi. İzetbegoviç ailesi kısa bir süre sonra Saraybosna’ya taşındı. Aliya, eğitimini de burada tamamladı.
Bağımsız Bosna Hersek'in ilk cumhurbaşkanı, özgürlük savaşçısı ve Müslüman bir fikir adamı Aliya İzetbegoviç...
— Balkan News (@BalkanNewsTR) October 19, 2021
"Tarih yazan" Boşnak lider, 18 yıl önce bugün Saraybosna'da hayatını kaybetti.
Aliya, halkına uluslararası arenada tanınan, bağımsız bir devlet bırakmayı başardı. pic.twitter.com/m0Khvonk55
Aliya, eski Yugoslavya Krallığı döneminde, birincil amacı ülkedeki Boşnakları dini ve milli konularda bilinçlendirmek olan Genç Müslümanlar Teşkilatı’nın öne çıkan isimlerinden biri oldu. Genç Müslümanlar, aynı zamanda o dönemde Sırp Çetnik ve Hırvat Ustaşaların yakıp yıktığı Müslüman evlerinin ve camilerin yeniden inşası için de çalışıyordu.
21 yaşında ilk hapis cezası
Savaşın ardından kurulan Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti, faşizmi yense de dini ve milli konularda Boşnakların sorunlarına çözüm olmadı. Aralarında Aliya'nın da bulunduğu Genç Müslümanlar’ın bazı üyeleri “din bilincinin uyandırılması” yönündeki faaliyetleri nedeniyle 1946'da tutuklandı. 21 yaşındaki Aliya, 3 yıl hapis cezası aldı.
Cezaevinden çıktıktan sonra önce Ziraat Fakültesine kaydolan Aliya, 2 yıl sonra Hukuk Fakültesine geçip buradan mezun oldu.
1949'da Halida ile evlenen Aliya'nın üç çocuğu (Leyla, Sabina ve Bakir) oldu.
Aliya, Marksist-Leninist görüşlere sahip Josip Broz Tito liderliğindeki eski Yugoslavya döneminde de "Preporod", "Takvim" ve "Glasnik" gibi gazete ve mecmualarda çocuklarının baş harflerinden oluşan "LSB" mahlası ile yazılar yazdı.
İslam dünyasının içinde bulunduğu durumla da yakından ilgilenen Aliya, 1960'larda yazmaya başladığı "İslam Deklarasyonu" isimli eserini 1970'te yayımladı.
İkinci kez cezaevine girdi
Tito'nun 1980'de ölmesinin ardından Yugoslavya'da aşırı milliyetçi söylemler ortaya çıktı. Ceza kanununa "ifade suçu" eklendi.
Aliya, yazdığı "Doğu ve Batı Arasında İslam" isimli eseri yayımlanmadan hemen önce, 1983 yılında 12 Müslüman aydınla tutuklandı.
"Saraybosna Süreci" olarak adlandırılan dava başladı. Aliya ve diğer Müslüman aydınlar, ifade suçundan ve organize örgüt kurarak düşmanca faaliyette bulunmaktan suçlu bulundu. 14 yıl hapse mahkum edilen Aliyahakkındaki karar, "İslam Deklarasyonu" kitabındaki ifadelerine dayandırıldı.
Cezaevinde de yazmaya devam eden Aliya, "Özgürlüğe Kaçışım - Zindandan Notlar: 1983-1988" isimli eserini burada kaleme aldı.
Aliya, 1988'de afla serbest kaldı.
Siyasete girişi ve SDA’nın kurulması
Aliya, 1990'da kurulan ve bugün de Bosna Hersek'teki en büyük Boşnak partisi konumunda olan Demokratik Eylem Partisinin (SDA) ilk genel başkanı seçildi. SDA, ilk çok partili seçimde Bosna Hersek’te en çok oyu alırken, Aliya Yugoslavya'daki 6 sosyalist cumhuriyetten biri olan Bosna Hersek'in başkanı oldu.
Yugoslavya, 1990'ların başında parçalanmaya başladı. Yugoslav ordusu (JNA) 1991'de Slovenya'da çatışmaları provoke ederken, bir süre sonra Hırvatistan'da da çatışmalar başladı.
Yugoslavya'nın dağılma sürecine girmesiyle Bosna Hersek'te de bağımsızlık konusu gündeme geldi. Bağımsızlık referandumu 29 Şubat-1 Mart 1992'de yapıldı. Bosnalı Sırpların büyük çoğunluğunun boykot ettiği referanduma katılanların yüzde 99,7'si bağımsız Bosna Hersek için "evet" dedi.
Bosna’da kanlı savaş başlıyor
Referandumun ardından JNA ve silahlandırdığı paramiliter Sırp gruplar, Bosna Hersek genelinde saldırılar başlattı. Bağımsızlık yanlıları ise Aliya’nın liderliğinde çetin bir mücadele veriyordu.
Sırplar sivillere karşı büyük katliamlar yapıyordu. Sürgünler, tecavüzler, soykırımlar, yıkımlar, işkenceler vs.
Başkent Saraybosna 3,5 yıl boyunca Sırpların kuşatması altında tutuldu.
1995’te imzalanan Dayton Barış Anlaşması ile savaş sona erdi, ama bilanço çok ağır oldu. 200 bine yakın insan hayatını kaybetti, 1 milyondan fazla insan evini terk etti.
Aliya, silahları sustursa da ülkeye karmaşık bir siyasi yapı getiren Dayton Anlaşması hakkında, "Bu adil bir barış değil, ancak savaşın sürmesinden daha iyidir." ifadelerini kullanmıştı.
Bağımsız Bosna Hersek'in ilk cumhurbaşkanı olan Aliya, yeni sistemde de Devlet Başkanlığı Konseyinin ilk başkanı oldu.
Aliya, 19 Ekim 2003’te vefat etti
Sağlık sorunları nedeniyle 2000’de Devlet Başkanlığı Konseyindeki görevinden istifa eden Aliya, halkınauluslararası arenada tanınan, bağımsız ve egemen bir devlet bırakmayı başardı.
“Tarih yazan” Boşnak lider, 19 Ekim 2003'te Saraybosna'da hayatını kaybetti.
Aliya’nın cenazesine farklı ülkelerden 150 binden fazla kişinin katıldı.
Şehitlerin arasında mütevazi bir mezara defnedilmek istediği için Saraybosna'daki Kovaçi Şehitliği'ne gömüldü.
BalkanNews
